مقتضيات حاضر بود . البته نمىخواهم بگويم كه اثر وجود پيغمبر اكرم اگر زنده بود چه بود و آيا اگر فرضا آن حضرت در اين مدت حيات مىداشت چه حوادثى در عالم اسلام [ پيش ] مىآمد ؛ نه ، بلكه مقصودم اين است كه از نظر ما شيعيان كه معتقد به امامت و وصايت هستيم ، وجود ائمهء اطهار از جنبهء حجيت قطعى گفتار و كردار و سيرت در اين مدت طولانى مثل اين است كه شخص پيغمبر - ولى نه در لباس نبوت و زعامت بلكه در لباس يك فرد مسلمانِ عامل به وظيفه - وجود داشته باشد و دوره‌هاى مختلفى را كه بر عالم اسلام در آن مدت گذشت شاهد باشد و در هر دوره‌اى وظيفهء خود را بدون خطا و اشتباه ، متناسب با همان دوره انجام دهد . بديهى است كه با اين فرض ، مسلمانان بهتر و روشنتر مىتوانند وظايف خود را در هر عصر و زمانى دريابند و تشخيص دهند . تعارض ظاهرى سيره‌ها و ضرورت حل آنها ما در سيرت پيشوايان دين به امورى برمىخوريم كه به حسب ظاهر با يكديگر تناقض و تعارض دارند ، همچنان كه در اخبار و آثارى كه از پيشوايان دين رسيده احيانا همين تعارض و تناقض ديده مىشود . در آن قسمت از اخبار و روايات متعارض كه مربوط به فقه و احكام است ، علما در مقام حل و علاج آن تعارضها برآمده‌اند كه در محل خود مذكور است . در سيرت و روش پيشوايان دين هم همين تعارض و تناقض در بادى امر ديده مىشود ، بايد ديد راه حل آن چيست ؟ . اگر در اخبار متعارض كه در فقه و احكام نقل شده ، تعارضها حل نگردد و هر كسى يك خبر و حديثى را مستمسك خود قرار دهد و عمل كند مستلزم هرج و مرج خواهد بود . سيرت و روش پيشوايان دين هم كه با يكديگر به ظاهر اختلاف دارد همين‌طور است ، اگر حل نگردد و رمز مطلب معلوم نشود مستلزم هرج و مرج اخلاقى و اجتماعى خواهد بود . ممكن است هر كسى به هواى نفس خود يك راهى را پيش بگيرد و بعد آن را با عملى كه در يك مورد معين و يك زمان معين از يكى از ائمه نقل شده توجيه و تفسير كند ، باز يك نفر ديگر به هواى خود و مطابق ميل و سليقهء خود راهى ديگر ضد آن راه را پيش بگيرد و او هم به يك عملى از يكى از ائمه عليهم السلام كه در مورد معين و زمان معين نقل شده استناد كند و بالاخره هر كسى مطابق ميل و سليقه و